Το άκουσμα της λέξης «bullying» προκαλεί ανησυχία σε κάθε γονέα. Κανείς δεν θέλει να φανταστεί το παιδί του να βιώνει φόβο, απόρριψη ή ταπείνωση στο σχολικό περιβάλλον. Εξίσου δύσκολο, όμως, είναι να ανακαλύψει ότι το δικό του παιδί ασκεί εκφοβισμό σε άλλα παιδιά.
Ως γονείς, είναι φυσικό να αισθανόμαστε θυμό, ενοχές, φόβο ή ακόμη και αμηχανία όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με ένα περιστατικό bullying. Ωστόσο, ο τρόπος που θα αντιδράσουμε μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο τόσο στην προστασία όσο και στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.
Όταν το παιδί είναι θύμα bullying
Πολλά παιδιά δυσκολεύονται να μιλήσουν για τον εκφοβισμό που βιώνουν. Συχνά φοβούνται ότι θα χειροτερέψουν τα πράγματα, ότι δεν θα γίνουν πιστευτά ή ότι θα απογοητεύσουν τους γονείς τους.
Ορισμένα σημάδια που μπορεί να μας προβληματίσουν είναι:
- Άρνηση να πάει σχολείο
- Ξαφνικές αλλαγές στη διάθεση
- Πτώση της σχολικής επίδοσης
- Κοινωνική απόσυρση
- Σωματικά παράπονα χωρίς εμφανή ιατρική αιτία, όπως πονοκέφαλοι ή κοιλόπονοι
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση ή συχνά αρνητικά σχόλια για τον εαυτό
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
- Ακούστε χωρίς να κρίνετε
Το σημαντικότερο είναι να νιώσει το παιδί ότι έχει έναν ασφαλή χώρο να μιλήσει. Αποφύγετε φράσεις όπως:
«Μην δίνεις σημασία»
«Υπερβάλλεις»
«Πρέπει να μάθεις να αμύνεσαι»
Αντίθετα, δοκιμάστε:
«Σ’ ευχαριστώ που μου το είπες»
«Καταλαβαίνω πόσο δύσκολο πρέπει να είναι αυτό για σένα»
- Μην αναλάβετε δράση χωρίς τη γνώση του παιδιού
Παρότι η παρόρμηση να προστατεύσουμε το παιδί είναι φυσιολογική, είναι σημαντικό να το ενημερώσουμε για τα επόμενα βήματα και να το συμπεριλάβουμε στη διαδικασία.
- Συνεργαστείτε με το σχολείο
Η αντιμετώπιση του bullying απαιτεί συνεργασία. Επικοινωνήστε με τους εκπαιδευτικούς και τη διεύθυνση του σχολείου με στόχο την επίλυση του προβλήματος και όχι την τιμωρία.
- Ενισχύστε την αυτοεκτίμηση του παιδιού
Οι δραστηριότητες που προσφέρουν αίσθηση επιτυχίας, οι θετικές σχέσεις και η συναισθηματική υποστήριξη συμβάλλουν στην αποκατάσταση της αυτοπεποίθησής του.
Όταν το παιδί είναι θύτης bullying
Η ανακάλυψη ότι το παιδί μας εκφοβίζει άλλα παιδιά μπορεί να προκαλέσει σοκ. Πολλοί γονείς νιώθουν ντροπή ή σπεύδουν να αρνηθούν το γεγονός.
Ωστόσο, πίσω από μια επιθετική συμπεριφορά συχνά κρύβονται ανάγκες που δεν έχουν εκφραστεί ή δυσκολίες που δεν έχουν αναγνωριστεί.
Ένα παιδί που εκφοβίζει μπορεί να:
- Δυσκολεύεται να διαχειριστεί τον θυμό του
- Αναζητά αποδοχή από την ομάδα συνομηλίκων
- Έχει βιώσει το ίδιο απόρριψη ή εκφοβισμό
- Αντιγράφει πρότυπα επιθετικής συμπεριφοράς
- Δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τα συναισθήματα των άλλων
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
- Μην δικαιολογείτε τη συμπεριφορά
Φράσεις όπως:
«Έτσι είναι τα παιδιά»
«Απλώς έκανε ένα αστείο»
μπορεί να υποβαθμίσουν τη σοβαρότητα της κατάστασης.
Το παιδί χρειάζεται να κατανοήσει ότι η συμπεριφορά του έχει συνέπειες.
- Ξεχωρίστε το παιδί από τη συμπεριφορά
Δεν είναι χρήσιμο να χαρακτηρίσουμε το παιδί ως «κακό» ή «επιθετικό».
Πιο βοηθητικό είναι να επικοινωνήσουμε ότι:
«Αυτό που έκανες δεν είναι αποδεκτό, αλλά μπορούμε να βρούμε μαζί έναν καλύτερο τρόπο να διαχειρίζεσαι τα συναισθήματά σου»
- Καλλιεργήστε την ενσυναίσθηση
Βοηθήστε το παιδί να σκεφτεί πώς μπορεί να ένιωσε το άλλο παιδί.
Η ανάπτυξη της ενσυναίσθησης αποτελεί βασικό στοιχείο πρόληψης της επιθετικότητας.
- Αναζητήστε τι κρύβεται πίσω από τη συμπεριφορά
Η επιθετικότητα είναι συχνά το σύμπτωμα και όχι η αιτία. Είναι σημαντικό να διερευνηθούν οι παράγοντες που ενδεχομένως συμβάλλουν στην εμφάνιση της συμπεριφοράς.
Τι χρειάζονται όλα τα παιδιά;
Είτε ένα παιδί βρίσκεται στη θέση του θύματος είτε στη θέση του θύτη, χρειάζεται πρωτίστως ενήλικες που θα το ακούσουν, θα το καθοδηγήσουν και θα το βοηθήσουν να αναπτύξει υγιείς τρόπους διαχείρισης των συναισθημάτων και των σχέσεών του.
Το bullying δεν αφορά μόνο τη συμπεριφορά. Αφορά τις σχέσεις, τις ανάγκες και τα συναισθήματα που βρίσκονται πίσω από αυτήν.
Η έγκαιρη παρέμβαση, η συνεργασία οικογένειας και σχολείου και η υποστήριξη από ειδικό ψυχικής υγείας, όταν χρειάζεται, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην προστασία και την ψυχική ενδυνάμωση όλων των παιδιών.
Συμπερασματικά
Όταν ένα παιδί εμπλέκεται σε περιστατικό bullying, είτε ως θύμα είτε ως θύτης, η κατάσταση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με πανικό ή ενοχοποίηση. Χρειάζεται κατανόηση, ψυχραιμία και ουσιαστική παρέμβαση.
Πίσω από κάθε συμπεριφορά υπάρχει μια ιστορία που αξίζει να ακουστεί. Και πίσω από κάθε παιδί υπάρχει μια ανάγκη για ασφάλεια, αποδοχή και σύνδεση.
