Ο αυτοτραυματισμός είναι ένα θέμα που μπορεί να προκαλέσει έντονο φόβο, σοκ και σύγχυση στους γονείς. Αν ανακαλύψετε ότι το παιδί σας τραυματίζει τον εαυτό του, είναι φυσικό να νιώσετε ανησυχία, θυμό, ενοχές ή αδυναμία.

Πίσω, όμως, από αυτή τη συμπεριφορά συνήθως δεν κρύβεται «ανυπακοή» ή προσπάθεια χειρισμού, αλλά μια δυσκολία διαχείρισης έντονων συναισθημάτων και ψυχικού πόνου.

Τι είναι ο αυτοτραυματισμός;

Ο αυτοτραυματισμός είναι η σκόπιμη πρόκληση τραυματισμού στο σώμα, συνήθως χωρίς άμεση πρόθεση αυτοκτονίας. Μπορεί να περιλαμβάνει κοψίματα, καψίματα ή άλλες μορφές πρόκλησης σωματικού πόνου.

Για πολλά παιδιά και εφήβους, αυτή η συμπεριφορά λειτουργεί ως ένας τρόπος να:

• εκτονώσουν την έντασή τους
• ανακουφιστούν προσωρινά από δύσκολα συναισθήματα
• εκφράσουν κάτι που δυσκολεύονται να πουν με λόγια
• νιώσουν έλεγχο σε μια εσωτερική κατάσταση που μοιάζει χαοτική

Γιατί το κάνει το παιδί μου;

Αυτή είναι συνήθως η πιο δύσκολη ερώτηση για έναν γονέα.

Ο αυτοτραυματισμός μπορεί προσωρινά να βοηθά το παιδί να:

• μειώσει άγχος ή έντονη συναισθηματική φόρτιση
• διαχειριστεί θυμό, θλίψη ή εσωτερική ένταση
• αντιμετωπίσει ένα αίσθημα κενού ή αποσύνδεσης
• εκφράσει έναν ψυχικό πόνο που δεν μπορεί να εξηγήσει διαφορετικά

Με απλά λόγια, ο αυτοτραυματισμός συνήθως δεν είναι το βασικό πρόβλημα, αλλά ένας τρόπος με τον οποίο το παιδί προσπαθεί να αντέξει το πρόβλημα.

Είναι «για να τραβήξει προσοχή»;

Πολλοί γονείς το σκέφτονται αυτό όταν το ανακαλύπτουν.

Στην πραγματικότητα, τα περισσότερα παιδιά:

• προσπαθούν να κρύψουν τον αυτοτραυματισμό
• ντρέπονται για αυτό που συμβαίνει
• φοβούνται την αντίδραση των άλλων

Ακόμη, όμως, κι αν υπάρχει ανάγκη για προσοχή ή φροντίδα, αυτό δεν σημαίνει ότι η συμπεριφορά είναι «ψεύτικη» ή ασήμαντη.

Συχνά πίσω από αυτήν υπάρχει το μήνυμα:

«Δυσκολεύομαι και χρειάζομαι βοήθεια, αλλά δεν ξέρω πώς να το εκφράσω.»

Τι πρέπει να προσέξω;

Κάποια σημάδια που μπορεί να ανησυχήσουν τους γονείς είναι:

• πληγές, σημάδια ή ουλές στο σώμα
• ρούχα που καλύπτουν επίμονα το σώμα ακόμη και με ζέστη
• έντονη απομόνωση
• απότομες αλλαγές στη διάθεση
• αποφυγή συζητήσεων ή επαφής
• αυξημένη ευαισθησία ή εκνευρισμός

Τα σημάδια αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει αυτοτραυματισμός, αλλά χρήζουν προσοχής και ήρεμης διερεύνησης.

Πώς να αντιδράσω ως γονιός;

Η αντίδραση του γονέα μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το αν το παιδί θα νιώσει ασφάλεια να μιλήσει.

✔ Μείνετε όσο γίνεται ψύχραιμοι
Ο πανικός, οι φωνές ή ο θυμός συχνά αυξάνουν την απομόνωση και τη ντροπή.

✔ Ακούστε χωρίς άμεση κριτική ή πίεση
Δώστε χώρο στο παιδί να μιλήσει χωρίς να φοβάται ότι θα τιμωρηθεί ή θα απογοητεύσει.

✔ Μην το αντιμετωπίζετε ως «κακή συμπεριφορά»
Ο αυτοτραυματισμός δεν είναι μια πράξη που λύνεται με τιμωρία ή αυστηρό έλεγχο.

✔ Δείξτε ότι είστε διαθέσιμοι και παρόντες
Πολλές φορές η σταθερή παρουσία και η αποδοχή είναι πιο βοηθητικές από τις συνεχείς συμβουλές.

✔ Βάλτε ήπια και προστατευτικά όρια
Η φροντίδα και η ασφάλεια είναι σημαντικές. Σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου, μπορεί να χρειαστεί περιορισμός πρόσβασης σε αιχμηρά αντικείμενα ή άλλους τρόπους τραυματισμού, πάντα με ήρεμο και υποστηρικτικό τρόπο.

Πότε χρειάζεται βοήθεια από ειδικό;

Είναι σημαντικό να αναζητηθεί υποστήριξη από ειδικό ψυχικής υγείας όταν:

• η συμπεριφορά επαναλαμβάνεται
• το παιδί απομονώνεται έντονα
• υπάρχουν σκέψεις ή αναφορές αυτοκτονίας
• η συναισθηματική δυσφορία φαίνεται έντονη
• οι οικογενειακές συγκρούσεις αυξάνονται
• αισθάνεστε ότι δεν μπορείτε να το διαχειριστείτε μόνοι σας

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει το παιδί να:

• κατανοήσει καλύτερα τα συναισθήματά του
• μάθει ασφαλέστερους τρόπους έκφρασης και ανακούφισης
• αναπτύξει δεξιότητες διαχείρισης συναισθημάτων
• ενισχύσει την εικόνα και τη σχέση με τον εαυτό του

Ένα σημαντικό μήνυμα για τους γονείς

Όταν ένα παιδί αυτοτραυματίζεται, είναι φυσικό πολλοί γονείς να νιώσουν φόβο, ενοχές ή να αναρωτηθούν αν έκαναν κάτι λάθος.
Όμως ο αυτοτραυματισμός δεν σημαίνει απαραίτητα ότι φταίνε οι γονείς. Συνήθως δείχνει ότι το παιδί βιώνει έναν ψυχικό πόνο που δυσκολεύεται να διαχειριστεί μόνο του.

Εκείνη τη στιγμή, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, χρειάζεται να νιώσει ότι δεν είναι μόνο.Η σταθερή παρουσία, η κατανόηση και η συναισθηματική διαθεσιμότητα ενός γονέα μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά και να βοηθήσουν το παιδί να βρει πιο ασφαλείς τρόπους να διαχειρίζεται τον πόνο του.

Πολλά παιδιά που αυτοτραυματίζονται δεν θέλουν να πεθάνουν.
Θέλουν να σταματήσει αυτό που νιώθουν μέσα τους.