Όταν ένα παιδί φωνάζει, αντιδρά, αρνείται, αποσύρεται ή «δεν συνεργάζεται», η πρώτη σκέψη είναι συχνά πώς θα διορθώσουμε τη συμπεριφορά. Πώς θα σταματήσει. Πώς θα αλλάξει. Πώς θα συμμορφωθεί. Σπάνια, όμως, ρωτάμε: Τι προσπαθεί να εκφράσει;
Η συμπεριφορά δεν εμφανίζεται τυχαία. Κάθε συμπεριφορά έχει νόημα, ακόμη κι αν δεν μας αρέσει. Ένα παιδί που θυμώνει έντονα μπορεί να δυσκολεύεται να αντέξει την απογοήτευση. Ένα παιδί που αποσύρεται μπορεί να προσπαθεί να προστατευθεί. Ένα παιδί που αντιδρά σε κάθε όριο ίσως δοκιμάζει πόσο σταθερό είναι το πλαίσιο γύρω του. Η συμπεριφορά είναι συχνά ο πιο άμεσος τρόπος επικοινωνίας, όταν τα λόγια δεν επαρκούν.
Τι συμβαίνει πριν από την έκρηξη;
Συνήθως εστιάζουμε στην κορύφωση: στο ξέσπασμα, στην άρνηση, στην ένταση. Λιγότερο συχνά αναρωτιόμαστε τι προηγήθηκε. Υπήρχε κούραση; Αίσθηση αδικίας; Φόβος αποτυχίας; Υπερβολική πίεση; Η κατανόηση δεν σημαίνει αποδοχή κάθε συμπεριφοράς. Σημαίνει ότι προσπαθούμε να δούμε πέρα από αυτήν.
Τα παιδιά είναι ευαίσθητα στο συναισθηματικό κλίμα της οικογένειας. Μπορεί να αντιλαμβάνονται: την ένταση μεταξύ των γονέων, το άγχος για τη δουλειά, τις υψηλές προσδοκίες, τη σιωπηλή απογοήτευση. Δεν το κατανοούν με ενήλικους όρους – το βιώνουν, όμως. Και συχνά το εκφράζουν με τον μόνο τρόπο που διαθέτουν: μέσα από τη συμπεριφορά.
Αν αλλάζαμε την ερώτηση … Αντί για: «Γιατί το κάνει αυτό;» Ίσως χρειάζεται να ρωτήσουμε: «Τι χρειάζεται;». Χρειάζεται περισσότερη σταθερότητα; Περισσότερη κατανόηση; Περισσότερα όρια; Περισσότερη ασφάλεια; Η μετατόπιση από την τιμωρία στην κατανόηση δεν αναιρεί τα όρια. Τα κάνει ουσιαστικότερα. Μια δύσκολη αλλά ουσιαστική σκέψη.
Μερικές φορές, η συμπεριφορά του παιδιού μάς φέρνει αντιμέτωπους με κάτι δικό μας: τη δική μας αντοχή, τις δικές μας προσδοκίες, τα δικά μας όρια. Αυτό δεν είναι κατηγορία. Είναι πρόσκληση για αναστοχασμό. Η αλλαγή συχνά ξεκινά από τον ενήλικα που τολμά να αναρωτηθεί. Το παιδί δεν είναι το πρόβλημα. Συχνά είναι ο καθρέφτης.Και ο καθρέφτης, όσο κι αν μας δυσκολεύει, μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε καθαρότερα.
