Τι μπορεί να μας μάθει η νέα ταινία της Pixar για τα παιδιά, την τεχνολογία και το μεγάλωμα;
Οι ταινίες που αγαπούν τα παιδιά μπορούν να γίνουν κάτι περισσότερο από μια ευχάριστη οικογενειακή έξοδο. Μπορούν να αποτελέσουν αφορμή για συζήτηση, να βοηθήσουν τα παιδιά να αναγνωρίσουν συναισθήματα και να μας επιτρέψουν να προσεγγίσουμε δύσκολα θέματα μέσα από την ασφάλεια μιας ιστορίας.
Το Toy Story 5 προσφέρει πολλές τέτοιες ευκαιρίες.
Αυτή τη φορά, ο Γούντι, η Τζέσι, ο Μπαζ Λαϊτγίαρ και τα υπόλοιπα παιχνίδια βρίσκονται αντιμέτωπα με έναν πολύ διαφορετικό «αντίπαλο»: τη Λίλιπαντ, μια έξυπνη συσκευή-tablet που μπαίνει στη ζωή της Μπόνι.
Και κάπως έτσι προκύπτει ένα ερώτημα που απασχολεί σήμερα πολλές οικογένειες:
Τι συμβαίνει όταν η οθόνη αρχίζει να παίρνει τη θέση του παιχνιδιού;
Παιχνίδι ή τεχνολογία;
Η Μπόνι είναι πλέον οκτώ ετών. Μεγαλώνει και προσπαθεί να βρει τη θέση της ανάμεσα στους συνομηλίκους της. Τα άλλα παιδιά φαίνεται να ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για τις οθόνες και λιγότερο για τα παιχνίδια.
Έτσι, πίσω από την ιστορία των παιχνιδιών, κρύβεται ένα πολύ σημαντικό αναπτυξιακό ζήτημα:
«Μπορώ να συνεχίσω να αγαπώ αυτό που μου αρέσει, ακόμη κι αν οι άλλοι έχουν αρχίσει να ενδιαφέρονται για κάτι διαφορετικό;»
Τα παιδιά, καθώς μεγαλώνουν, αρχίζουν να παρατηρούν περισσότερο τι κάνουν οι συνομήλικοί τους. Θέλουν να ανήκουν στην ομάδα και μπορεί σταδιακά να αναρωτιούνται αν κάτι που αγαπούν είναι «παιδικό», «περίεργο» ή διαφορετικό από αυτό που επιλέγουν οι φίλοι τους.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα όμορφα μηνύματα της ταινίας:
Το μεγάλωμα δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε βιαστικά όσα μας δίνουν χαρά.
Η οθόνη δεν είναι ο «κακός»
Θα ήταν εύκολο να διαβάσουμε το Toy Story 5 ως μια ιστορία που λέει στα παιδιά ότι «τα tablet είναι κακά».
Το μήνυμα, όμως, μπορεί να γίνει πολύ πιο ουσιαστικό.
Η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει διασκέδαση, μάθηση, δημιουργικότητα και επικοινωνία. Το ερώτημα δεν είναι απλώς αν ένα παιδί χρησιμοποιεί οθόνες, αλλά ποια θέση καταλαμβάνουν αυτές μέσα στην καθημερινότητά του.
Υπάρχει ακόμη χώρος για ελεύθερο παιχνίδι;
Για φαντασία;
Για κίνηση;
Για βαρεμάρα;
Για συζήτηση;
Για πραγματική επαφή με τους άλλους;
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απαραίτητα η σύγκρουση «παιχνίδι εναντίον τεχνολογίας», αλλά η αναζήτηση μιας ισορροπίας.
Γιατί το ελεύθερο παιχνίδι παραμένει τόσο σημαντικό;
Όταν ένα παιδί παίρνει μερικές φιγούρες και δημιουργεί μόνο του μια ιστορία, συμβαίνουν πολύ περισσότερα από όσα φαίνονται.
Αποφασίζει ποιος θα είναι ο ήρωας.
Δημιουργεί ένα πρόβλημα.
Βρίσκει λύσεις.
Δίνει ρόλους.
Αλλάζει την ιστορία όταν κάτι δεν λειτουργεί.
Βάζει τους χαρακτήρες να θυμώνουν, να φοβούνται, να συμφιλιώνονται ή να αποχωρίζονται.
Με αυτόν τον τρόπο, το παιχνίδι γίνεται ένας φυσικός χώρος μέσα στον οποίο το παιδί δημιουργεί, επεξεργάζεται εμπειρίες, εκφράζει συναισθήματα και πειραματίζεται με διαφορετικούς κοινωνικούς ρόλους.
Γι’ αυτό και το παιχνίδι δεν είναι απλώς ένας τρόπος να «περάσει η ώρα».
Είναι μέρος της ανάπτυξης.
«Οι άλλοι δεν παίζουν πια με αυτά»
Ένα ακόμη ενδιαφέρον θέμα που μπορεί να ανοίξει η ταινία αφορά την επιρροή των συνομηλίκων.
Καθώς μεγαλώνουν, τα παιδιά αρχίζουν να συγκρίνουν περισσότερο τον εαυτό τους με τους άλλους.
«Οι φίλοι μου έχουν κινητό.»
«Όλοι παίζουν αυτό το παιχνίδι.»
«Κανείς δεν παίζει πια με κούκλες.»
«Αυτό είναι για μωρά.»
Πίσω από τέτοιες φράσεις μπορεί να υπάρχει μια πολύ σημαντική ανάγκη:
Η ανάγκη του παιδιού να ανήκει.
Αντί λοιπόν ο γονέας να απαντήσει αμέσως «δεν μας ενδιαφέρει τι κάνουν οι άλλοι», μπορεί πρώτα να προσπαθήσει να καταλάβει:
«Φοβάσαι μήπως νιώσεις διαφορετικός από τους φίλους σου;»
«Θα ήθελες να έχεις κι εσύ αυτό που έχουν εκείνοι;»
«Τι σου αρέσει πραγματικά εσένα;»
Έτσι, μια συζήτηση για ένα tablet μπορεί να μετατραπεί σε συζήτηση για την αυτονομία, την αυτοεκτίμηση και την αίσθηση του ανήκειν.
Η Τζέσι και ο φόβος ότι δεν μας χρειάζονται πια
Το Toy Story είχε πάντοτε στον πυρήνα του ένα δύσκολο συναίσθημα: τον φόβο της απώλειας.
Τι συμβαίνει όταν κάποιος που αγαπάμε αλλάζει;
Όταν δεν μας χρειάζεται με τον ίδιο τρόπο;
Όταν ένας σημαντικός κύκλος της ζωής μας ολοκληρώνεται;
Η Τζέσι έχει τη δική της ιστορία αποχωρισμού και εγκατάλειψης. Στο Toy Story 5 καλείται ξανά να αντιμετωπίσει την αλλαγή και να αποδεχτεί ότι το μεγάλωμα ενός παιδιού δεν μπορούμε να το σταματήσουμε.
Αυτό μπορεί να γίνει μια όμορφη αφορμή για να μιλήσουμε στα παιδιά για κάτι πολύ σημαντικό:
Οι σχέσεις και οι άνθρωποι αλλάζουν, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όσα ζήσαμε μαζί χάνουν την αξία τους.
Κάτι μπορεί να ήταν πολύ σημαντικό σε μια περίοδο της ζωής μας, ακόμη κι αν αργότερα αλλάξει η θέση του.
Φιλία σημαίνει και να αφήνω χώρο στον άλλον να αλλάξει
Οι ήρωες του Toy Story μάς έχουν μάθει εδώ και χρόνια κάτι ακόμη: η φιλία δεν σημαίνει μόνο ότι περνάμε όμορφα μαζί.
Σημαίνει συνεργασία.
Αφοσίωση.
Ενσυναίσθηση.
Να βοηθάμε όταν ο άλλος δυσκολεύεται.
Αλλά και να αντέχουμε το γεγονός ότι οι άνθρωποι γύρω μας μεγαλώνουν και αλλάζουν.
Για ένα παιδί αυτό είναι σημαντικό, γιατί οι παιδικές φιλίες, επίσης, μεταβάλλονται. Ένας φίλος μπορεί να αποκτήσει άλλα ενδιαφέροντα, να πλησιάσει άλλα παιδιά ή να μη θέλει πλέον να παίζει τα ίδια παιχνίδια.
Η αλλαγή σε μια σχέση μπορεί να προκαλεί στενοχώρια χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος έκανε κάτι λάθος.
Μετά την ταινία, μην κάνετε «μάθημα»
Ίσως ο καλύτερος τρόπος να αξιοποιήσει ένας γονέας μια τέτοια ταινία είναι να μην προσπαθήσει να εξηγήσει στο παιδί ποιο ήταν το «σωστό μήνυμα».
Ας αφήσει πρώτα το παιδί να μιλήσει.
Μπορεί να ρωτήσει:
«Ποιος χαρακτήρας σου άρεσε περισσότερο;»
«Πώς νομίζεις ότι ένιωσε η Τζέσι όταν η Μπόνι άρχισε να ασχολείται περισσότερο με τη Λίλιπαντ;»
«Γιατί πιστεύεις ότι η Μπόνι ήθελε τόσο πολύ να κάνει ό,τι έκαναν και τα άλλα παιδιά;»
«Πιστεύεις ότι η τεχνολογία είναι καλή ή κακή ή εξαρτάται από το πώς τη χρησιμοποιούμε;»
«Τι σου αρέσει περισσότερο να κάνεις χωρίς οθόνη;»
«Έχει τύχει ποτέ να σου αρέσει κάτι αλλά να φοβάσαι ότι οι φίλοι σου θα το θεωρήσουν παιδικό;»
Δεν χρειάζεται να γίνουν όλες οι ερωτήσεις. Μία καλή ερώτηση μπορεί να οδηγήσει σε μια πολύ πιο ουσιαστική συζήτηση από δέκα συμβουλές.
Τι κρατάμε από το Toy Story 5;
Ίσως τελικά το σημαντικότερο μήνυμα της ταινίας δεν αφορά ούτε τα παιχνίδια ούτε τα tablet.
Αφορά τη σχέση.
Τα παιδιά χρειάζονται χώρο για να παίξουν, να φανταστούν και να δημιουργήσουν. Χρειάζονται, όμως, και καθοδήγηση για να μάθουν να χρησιμοποιούν την τεχνολογία χωρίς αυτή να καταλαμβάνει ολόκληρο τον ελεύθερο χρόνο και την κοινωνική τους ζωή.
Και πάνω απ’ όλα χρειάζονται ενήλικες που ενδιαφέρονται όχι μόνο για το πόση ώρα πέρασαν μπροστά σε μια οθόνη, αλλά και για το τι αναζητούν μέσα από αυτήν.
Διασκέδαση;
Επαφή;
Αποδοχή;
Έναν τρόπο να μην αισθάνονται διαφορετικά από τους φίλους τους;
Ή απλώς κάτι να κάνουν όταν βαριούνται;
Γιατί πίσω από τη συμπεριφορά ενός παιδιού υπάρχει συχνά μια ανάγκη που αξίζει πρώτα να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε.
Και ίσως αυτό είναι ένα από τα πιο χρήσιμα πράγματα που μπορεί να προσφέρει μια καλή παιδική ταινία:
Να ανοίξει μια συζήτηση που διαφορετικά ίσως να μην είχε ξεκινήσει ποτέ.
