Κάθε φορά που μια είδηση αφορά την απώλεια ενός παιδιού ή εφήβου, πολλοί γονείς σκέφτονται το ίδιο πράγμα: «Θα μπορούσα άραγε να το είχα καταλάβει;»

Η αλήθεια είναι πως κάποιες φορές τα παιδιά που δυσκολεύονται ψυχικά δεν ζητούν βοήθεια με άμεσο τρόπο. Συχνά προσπαθούν να συνεχίσουν την καθημερινότητά τους, ενώ μέσα τους μπορεί βιώνουν έντονο άγχος, απόγνωση ή μοναξιά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή στη συμπεριφορά ενός παιδιού είναι λόγος πανικού. Υπάρχουν, όμως, ορισμένα σημάδια που αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή -όχι για να φοβηθούμε, αλλά για να πλησιάσουμε το παιδί πιο ουσιαστικά.

Αλλαγές που δεν πρέπει να αγνοούνται

Έντονη απομόνωση

Ένα παιδί που απομακρύνεται ξαφνικά από φίλους, οικογένεια ή δραστηριότητες που αγαπούσε μπορεί να προσπαθεί να διαχειριστεί κάτι πολύ δύσκολο εσωτερικά.

Απότομες αλλαγές στη διάθεση

Έντονη θλίψη, ευερεθιστότητα, ξεσπάσματα θυμού ή συναισθηματικές μεταπτώσεις που επιμένουν.

Εκφράσεις απελπισίας

Φράσεις όπως:

• «Δεν αντέχω άλλο»
• «Δεν έχει νόημα τίποτα»
• «Θα ήταν καλύτερα να μην υπήρχα»
  δεν πρέπει ποτέ να αντιμετωπίζονται ως «δραματοποιήσεις» ή «υπερβολές».

Τα παιδιά συχνά εκφράζουν τον ψυχικό τους πόνο με έμμεσο τρόπο.

Αλλαγές στον ύπνο και στη διατροφή

Αϋπνία, υπερβολικός ύπνος, απώλεια όρεξης ή απότομες αλλαγές στις συνήθειες μπορεί να συνδέονται με ψυχική δυσφορία.

Πτώση στη λειτουργικότητα

Δυσκολία στο σχολείο, παραμέληση υποχρεώσεων ή απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα είχαν σημασία.

Αυτοτραυματισμοί ή επικίνδυνες συμπεριφορές

Κοψίματα, καψίματα ή συμπεριφορές που βάζουν το παιδί σε κίνδυνο αποτελούν σημαντικό προειδοποιητικό σημάδι ότι δυσκολεύεται να διαχειριστεί τα συναισθήματά του.

Ξαφνική «ηρεμία» μετά από έντονη δυσφορία

Αυτό είναι κάτι που συχνά μπερδεύει τους γονείς. Μερικές φορές ένα παιδί που ήταν πολύ πιεσμένο μπορεί ξαφνικά να φαίνεται ήρεμο ή «ανακουφισμένο». Αυτό δεν σημαίνει πάντα ότι νιώθει καλύτερα και αξίζει προσοχής, ιδιαίτερα αν συνυπάρχουν και άλλα ανησυχητικά σημάδια.

Το πιο σημαντικό: να μην φοβηθούμε τη συζήτηση

Πολλοί γονείς δυσκολεύονται να ρωτήσουν το παιδί τους αν έχει σκεφτεί ποτέ να κάνει κακό στον εαυτό του, επειδή φοβούνται την πιθανή απάντηση ή ανησυχούν μήπως το επιβαρύνουν περισσότερο.

Ωστόσο, μια ήρεμη και ανοιχτή συζήτηση δεν αυξάνει τον αυτοκτονικό κίνδυνο. Αντίθετα, μπορεί να βοηθήσει το παιδί να νιώσει ότι δεν είναι μόνο του και ότι υπάρχει διαθέσιμη υποστήριξη.

Για παράδειγμα, ένας γονιός μπορεί να πει:

«Σε βλέπω πολύ πιεσμένο τελευταία και ανησυχώ για σένα. Μερικές φορές όταν ένα παιδί δυσκολεύεται πολύ, μπορεί να νιώθει ότι δεν αντέχει άλλο. Σου συμβαίνει κάτι τέτοιο;»

Τι χρειάζονται περισσότερο τα παιδιά;

Τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς.
Χρειάζονται γονείς που μπορούν να μείνουν δίπλα τους ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Γονείς που:

• ακούνε χωρίς να κρίνουν αμέσως
• δεν υποτιμούν τον πόνο ή τα συναισθήματά τους
• αντέχουν να δουν ότι το παιδί τους δυσκολεύεται
• παραμένουν συναισθηματικά διαθέσιμοι ακόμη κι όταν φοβούνται
• ζητούν βοήθεια όταν νιώθουν ότι δεν μπορούν να το διαχειριστούν μόνοι τους

Πολλές φορές αυτό που προστατεύει περισσότερο ένα παιδί δεν είναι οι «τέλειες» λέξεις ή οι άμεσες λύσεις, αλλά η αίσθηση ότι υπάρχει ένας ενήλικας που δεν το αφήνει μόνο μέσα στον πόνο του.

Η ψυχική δυσφορία δεν είναι αδυναμία, ούτε κάτι που πρέπει να κρύβεται με ντροπή ή φόβο. Είναι ένα σημάδι ότι ένα παιδί χρειάζεται περισσότερη στήριξη, κατανόηση και σύνδεση.

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια;

Είναι σημαντικό να αναζητηθεί άμεσα βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας όταν:

• το παιδί μιλά για θάνατο ή αυτοκτονία
• εκφράζει έντονη απελπισία
• υπάρχουν αυτοτραυματισμοί
• παρατηρούνται επικίνδυνες συμπεριφορές
• αισθάνεστε ότι υπάρχει κίνδυνος να βλάψει τον εαυτό του

Σε περιπτώσεις άμεσου κινδύνου, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ή εφημερεύουσα ψυχιατρική υπηρεσία.

Ένα τελευταίο μήνυμα

Πίσω από πολλές σιωπές κρύβεται ένας πόνος που τα παιδιά δεν ξέρουν πώς να εκφράσουν. Και πολλές φορές, πριν ένα παιδί πει «βοήθησέ με», έχει ήδη προσπαθήσει για πολύ καιρό να αντέξει μόνο του.

Η πρόληψη δεν ξεκινά τη στιγμή μιας κρίσης.
Ξεκινά καθημερινά:

• στον τρόπο που ακούμε ένα παιδί
• στον χρόνο που του αφιερώνουμε
• στο πόσο ασφαλές νιώθει να δείξει αυτό που πραγματικά αισθάνεται
• και στο αν πιστεύει ότι μπορεί να πει «δεν είμαι καλά» χωρίς να φοβηθεί, να ντραπεί ή να απογοητεύσει τους γύρω του

Πολλές φορές αυτό που κρατά ένα παιδί στη ζωή δεν είναι μια «τέλεια» κουβέντα ή μια άμεση λύση. Είναι η βαθιά αίσθηση ότι κάποιος είναι εκεί, το βλέπει πραγματικά και δεν το αφήνει μόνο απέναντι στον πόνο του.